۴۱- ابوعبدالله محمد بن الفضل البلخی، رضی الله عنه

از جلۀ مشایخ بود و پسندیدۀ عراق و خراسان بود. مرید احمدبن خضرویه بود وابوعثمان حیری را به وی میلی عظیم بود. وی را از بلخ بیرون کردند متعصبان از برای عشق مذهب. وی به سمرقند شد و عمر آن جا گذاشت.

از وی می آید که گفت: «اعرف الناس بالله اشدهم مجاهده فی اوامره و اتبعهم لسنه نبیه.» یعنی بزرگترین اهل معرفت مجتهدترین ایشان باشد اندر ادای شریعت و با رغبت ترین اندر حفظ سنت و متابعت و هرکه به حق نزدیک تر بود بر اوامرش حریص تر بود و هرکه ازوی دورتر بود از متابعت رسولش دورتر بود و معرض تر.

از وی می آید که گفت: «عجبت ممن یقطع البوادی والقفار و المفاوز حتی یصل الی بیته و حرمه؛ لان فیه آثار انبیائه، کیف لایقطع نفسه وهواه حتی یصل الی قلبه؛ لان فیه آثار مولاه!» عجب دارم از آنکه بادیه ها و بیابان ها ببرد تا به خانۀ وی رسد که اندر او آثار انبیای وی است، چرا بادیۀ نفس ودریای هوی را نبرد تا به دل خود رسد که اندر او آثار مولای وی است!؟ یعنی دل که محل معرفت است بزرگوارتر از کعبه که قبلۀ خدمت است. کعبه آن بود که پیوسته نظر بنده بدو بود و دل آن که پیوسته نظر حق بدو بود. آن جا که دل، دوست من آن جا، آن جا که حکم وی مراد من آن جا، و آن جا که اثر انبیای من، قبلۀ دوستان من آن جا. والله اعلم.