۰۵ - مرد رندی بر لب دریا نشست

مرد رندی بر لب دریا نشست

کاسه ای از ماست ، بگرفتی به دست

کم کمک با قاشقی ، آن ماست را

کردی اندر آب آن دریا ، هبا (۱)

گاه گاهی آب را هم می زدی

تا کند صافش ، دمادم می زدی

ابلهی گفتش : چه می سازی بگو؟

گفت : دارم بحر دوغی آرزو!

می زنم دوغی به کام تشنگان

تا که هر تشنه خورد جامی از آن

هان مخوان دوغش ، بگو رشک شراب

در سفیدی و طراوت چون سحاب...

مرد ابله گفتی اش : ای با سخا!

کاسه ای هم کن ز احسان نذر ما

میل دوغم در دل و خون در جگر

کن ترحم بر لب خشکم نگر

مرد گفتش : پس به پهلویم نشین

چون مهیا شد ، ببر خیکی ازین!

ساعتی دیگر که شد وقت درو

چشمه ای زین دوغ می بخشم به تو!

مرد نادان ، محو این سحر حلال (۲)

خود چه ها اندوختی اندر خیال

از قضا ، شخصی از آنجا می گذشت

چون که از این ماجرا آگاه گشت

گفت: این را باش! از یک کاسه ماست

بحر دوغی ساختن ، ماخولیاست (۳)

عقلتان را آب دریا شسته است؟!

یا ز شوق این همه دوغید ، مست؟

رند گفتش : من اگر چه کودنم

با خیال خویش ، دوغی می زنم

لیکن این را باش! کو بنشسته است

تا که دوغی زین میان آرد به دست

از من احمق تر ، تو این ابله بدان

در قیاسش ، خود ، ارسطویم بخوان!

هست در سر ، عقل برخی مردمان

چون به دریا ، کشتی بی بادبان

ای بسا اندر سرای جانشان

خود نبودی ، عقل یک شب میهمان

در جهان ، گر احمق و گول آمدند

در عوض ، بی باده شنگول آمدند

عقل و سرمستی ، چو آب و آتش است

بین که دیوانه ،چه مایه سرخوش است

آدمی ، گر شر « می » کردی قبول

تا دمی آساید از عقل فضول

پادشاه عقل هر جا خیمه زد

در زمینش ، باد نکبت می وزد

عقل گوید : فکر فردایی بکن

مال دنیا را تمنایی بکن (۴)

یا بگو : آنجا چرا کم برده ای؟

یا چرا از این و از آن خورده ای؟

آنقدر ، چون و مگر آرد به کار

تا شود عشرت به کامت ، زهر مار!

عقل ، هر جا خیش خود را افکند

نخل شادی را ز ریشه برکند