و به حقیقت آنان که فانی الصفه باشند بزرگوارتر باشند؛ که تن را موافق دل گردانند، که دلهاشان اندر حضرت حق محول بود و اندر مشاهدت وی قایم از آن گروه که باقی الصفه باشند و دل را بتکلف موافق امر گردانند و بنای این بر اصل صحو و سکر و مجاهدت و مشاهدت باشد. والله اعلم بالصواب.

هرم گفت: «بیشتری با من سخنان امیرین گفت؛ یعنی عمرو علی، رضوان الله علیهم اجمعین.» و روایت کرد که: «مرا عمر از پیغمبر علیه السلام روایت کرد، قوله، علیه السلام: انما الاعمال بالنیات و لکل امری مانوی. فمن کانت هجرته الی الله و الی رسوله فهجرته الی الله و رسوله و من کانت هجرته الی الدنیا یصیبها او امراه یتزوجها فهجرته الی ماهاجر الیه. آنگاه مرا گفت: علیک بحفظ قلبک. بر تو باد به نگاهداشت دل از اندیشۀ غیر.»

و این سخن را دو معنی بود: یکی آن که دل را متابع حق گرداند به مجاهدت، دیگر آن که خود را متابع دل گرداند به مشاهدت. و این هر دو اصلی قوی است. دل را متابع حق گردانیدن، کار مردانی باشد که وی را از مکابرۀ شهوت و موانست هوی بازستاندش و اندیشه های ناموافق به درجه ای ازوی منقطع گرداند که جز یاد حق فکری دیگر نماند، و اندر تدبیر صحت و حفظ امور و نظر اندر آیات حق بندد تا محل محبت شود و خود را متابع دل گردانیدن کار کاملان باشد که حق تعالی دل ایشان را به نور جمال منور گردانیده باشد و از همه اسباب و علت رهانیده و به درجۀ اعلی رسانیده. خلعت قرب بر افکنده و به الطاف خود بدان تجلی کرده و به مشاهدت و قرب بدان تولی کرده. آنگاه او تن را موافق دل گرداند. پس آن گروه صاحب القلوب باشند و این گروه مغلوب القلوب و آن که صاحب القلب بود مالک القلب بود و باقی الصفه، و آن که مغلوب القلب بود فانی الصفه باشد.

و حقیقت این مساله بدان بازگردد که خداوند عز و جل گفت: «دلا عبادک منهم المخلصین (۴۰/الحجر).» و اندر این دو قرائت است: مخلصین خوانند به کسر لام و مخلصین خوانند به نصب لام. و مخلص فاعل بود و باقی الصفه و مخلص مفعول بود و فانی الصفه. و این مساله به جایدیگر مشرح از این بیارم، ان شاء الله تعالی.