و سخن اندر این دراز است، من کوتاه کردم خوف تطویل را. و بالله العون و العصمه و حسبنا الله و نعم الرفیق.

چون گناه را یاد کنی و از یاد کردن آن در دل لذتی نیابی آن توبه باشد؛ از آن چه ذکر معصیت یا به حسرتی بود یا به ارادتی. چون کسی به حسرت و ندامت معصیت خود یاد کند تایب باشد و هر که به ارادت معصیت یاد کند عاصی باشد؛ از آن چه در فعل معصیت چندان آفت نباشد که اندر ارادت آن؛ از آن که فعل آن یک زمان بود و ارادتش همیشه. پس آن که یک ساعت به تن با معصیت بود نه چنان باشد که روز و شب به دل با آن صحبت کند.

ذوالنون مصری گوید، رحمه الله علیه: «التوبه توبتان: توبه الانابه، و توبه الاستجابه. فتوبه الانابه دن یتوب العبد خوفا من عقوبته، و توبه الاستجابه ان یتوب حیاء من کرمه.»

توبه دو گونه باشد: یکی توبۀ انابت، و دیگر توبۀ استجابت توبۀ انابت آن بود که بنده توبه کند از خوف عقوبت خدای عز و جل و توبۀ استجابت آن که توبه کند از شرم کرم خدای، عز و جل. توبۀ خوف از کشف جلال بود، و از آن حیا از نظارۀ جمال. پس یکی در جلال از آتش خوف وی می سوزد و یکی اندر جمال از نور حیا می فروزد یکی از این دو سکران بود و دیگری مدهوش. اهل حیا اصحاب سکر بوند واهل خوف اصحاب صحوصحو.