و ان سکتت جاءت بکل ملیح

ادب وقوف باشد بر کردارهای ستوده. گفتند: «معنی این چه بود؟» گفت: «آن که با خداوند تعالی معاملت به ادب کنی اندر ظاهر وباطن. و چون معاملتت به ادب آراسته شود، تو ادیب باشی اگرچه زبانت اعجمی باشد.» که عبارت را اندر معاملت قدری زیادت نباشد و اندر همه احوال عاملان بزرگوارتر از قائلان اند.

و یکی را از مشایخ رضی الله عنه پرسیدند که: «شرط ادب چه چیز است؟» گفت: من اندر بیتی جواب تو بگویم که شنیده ام:

اذا نطقت جاءت بکل ملاحه

یعنی ادب آن بود که اگر بگویی گفتارت صدق بود واگر معاملت آری معاملت حق و گفتار صدق اگرچه درشت باشد ملیح بود، و معاملت خوب اگرچه دشوار بود نیکو بود. پس چون بگوید، اندر گفت خود مصیب باد و چون خاموش بود، اندر خاموشی خود محق.

و فرقی نیکو کرده است شیخ ابونصر سراج رحمه الله علیه صاحب لمع، اندر کتاب خود میان آداب که گفته است:

الناس ف الادب علی ثلاث طبقات: اما اهل الدنیا فاکثر آدابهم فی الفصاحه و البلاغه و حفظ العلوم و اسمار الملوک و اشعار العرب، و اما اهل الدین فاکثر آدابهم فی ریاضه النفس و تادیب الجوارح و حفظ الحدود و ترک الشهوات و اما اهل الخصوصیه فاکثر آدابهم فی طهاره القلوب و مراعاه الاسرار و الوفاء بالعهود و حفظ الوقت و قله الالتفات الی الخواطر و حسن الادب فی مواقف الطلب و اوقات الحضور ومقامات القرب.