پس سماع بر دو گونه باشد: یکی به واسطه و دیگر بی واسطه. آن چه از قاری شنود آلت غیبت باشد آن چه از باری شنود آلت حضور و از آن بود که آن پیر گفت.

ولا تسقنی سرا اذا امکن الجهر

یعنی بده ای دوست مرا تا چشم ببیند و دست ببساود و کام بچشد و بینی ببوید، آنک یک حاست را از آن نصیب نباشد، پس بگوی این خمر است تا گوش نیز نصیب یابد تا همه حواس من اندر بند آن شوند و از آن لذت یابند.

و گویند: سماع آلت حضور است؛ که غایب خود غایب است و غایب منکر بود و منکر اهل آن نباشد.

مخلوق را در آن محل ننهیم که سخن ایشان شنوم، یا حدیث ایشان گویم.» والله اعلم.