لاکنت ان کنت ادری

قاعدۀ علم فنا و بقا بر اخلاص وحدانیت است؛ یعنی چون بنده به وحدانیت حق مقر آید خود را مغلوب و مقهور حکم حق بیند، و مغلوب اندر غلبۀ غالب فانی بود و چون فنای وی بر وی درست گردد، به عجز خود اقرار کند و جز بندگی او چاره ای نبیند چنگ اندر درگاه رضا زند. و هرکه فناو بقا را به جز این عبارتی کند یعنی عبارتی که فنا را فنای عین داند و بقا را بقای عین زندقه باشد و مذهب نصاری؛ چنان که پیش از این رفت.

و صاحب کتاب گوید رحمه الله علیه که: جملۀ اقاویل از روی معنی به یک دیگر نزدیک است، اگرچه به عبارت مختلف اند و حقیقت این جمله آن است که فنا مر بنده را از هستی خود با رویت جلال حق و کشف عظمت وی برد؛ تا اندر غلبۀ جلالش دنیا و عقبی فراموش کند و احوال و مقام اندر خطر همتش حقیر نماید. کرامات اندر روزگارش متلاشی شود از عقل و نفس فانی گردد، و از فنا نیز فانی شود. اندر عین آن فنا زبانش به حق ناطق گردد و تن خاشع و خاضع؛ چنان که اندر ابتدای اخراج ذریت از پشت آدم علیه السلام بی ترکیب آفات اندر حال عهد عبودیت.

و یکی گوید از مشایخ رضی الله عنه اندر این معنی:

کیف السبیل الیک

افنیتنی عن جمیعی

فصرت ابکی علیک