و من که علی بن عثمان الجلابی ام می گویم: توحید از حق به بنده اسرار است و به عبارت هویدا نشود تا کسی آنرا به عبارت مزخرف بیاراید؛ که عبارت و معبر غیر باشد و اثبات غیر اندر توحید، اثبات شریک باشد. آنگاه آن لهو گردد و موحد الهی بود نه لاهی.

و باز شبلی گوید، رحمه الله علیه: «التوحید حجاب الموحد عن جمال الاحدیه.» توحید حجاب موحد بود از جمال احدیت حق؛ از آن چه اگر توحید را فعل بنده گوید، لامحاله فعل بنده مر کشف جلال حق را علت نگردد اندر عین کشف؛ از آن چه هر چه کشف را علت نگردد، حجاب باشد و بنده با کل اوصاف خود غیر باشد چون صفت خود را حق شمرد، لامحاله موصوف صفت را و آن وی است هم حق باید شمرد. آنگاه موحد و توحید و احد، هر سه، وجود یک دیگر را علت گردند و این ثالث ثلاثۀ نصاری بود بعین و تا هیچ صفت مر طالب را از فنای خود اندر توحید مانع است، هنوز بدان صفت محجوب است و تا محجوب است موحد نیست؛ «لان ماسواه من الموجودات باطل.» چون درست شد که هرچه جز وی است باطل است و طالب جز وی است؛ صفت باطل اندر کشف جمال حق باطل بود و این تفسیر «لا اله الا الله» باشد.

و اندر حکایات معروف است که: چون ابراهیم خواص رضی الله عنه به کوفه به زیارت حسین بن منصور شد، وی را گفت: «یا ابراهیم، روزگار خود اندر چه گذاشتی؟» گفت: «خود را بر توکل درست کرده ام.» گفتا: «ضیعت عمرک فی عمران باطنک، فاین الفناء فی التوحید؟ ضایع کردی عمر اندر آبادانی باطن، فنای تو اندر توحید کجاست؟»

و اندر عبارات از توحید مر مشایخ را رحمهم الله سخن بسیار است که گروهی آن را فنا گفته اند که جز در بقای صفت درست نیاید و گروهی گفته اند که: جز فنای صفت، خود توحید نباشد و قیاس این بر جمع و تفرقه باید کرد تا معلوم شود.

این است احکام توحید و مسلک ارباب معرفت اندر وی بر سبیل اختصار و بالله العون و العصمه.